Trên cơ sở đó, ngày 23/4/2026, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Luật số 05/2026/QH16 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý, có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Luật sửa đổi, bổ sung 24 điều, bãi bỏ 02 điều của Luật TGPL năm 2017 và điều chỉnh một số quy định có liên quan. Các quy định mới tiếp tục thúc đẩy cải cách hành chính trong lĩnh vực TGPL theo hướng đơn giản hóa thủ tục, giảm yêu cầu về hồ sơ, tăng cường phân cấp và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số. Qua đó, hoạt động TGPL được tổ chức linh hoạt, hiệu quả hơn, đồng thời tạo thuận lợi cho người dân trong tiếp cận và thụ hưởng dịch vụ TGPL.

1. Đơn giản hóa thủ tục, nâng cao hiệu quả TGPL

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026 tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính, trong đó tập trung giảm quy định chi tiết về trình tự, thủ tục, hồ sơ ngay trong Luật, chỉ giữ lại các nội dung mang tính nguyên tắc, chính sách và định hướng. Các quy định cụ thể được giao Chính phủ, Bộ Tư pháp và cơ quan có thẩm quyền hướng dẫn, bảo đảm linh hoạt, phù hợp thực tiễn nhưng không làm phát sinh thêm thủ tục hành chính. Cách tiếp cận này phù hợp với tinh thần Kết luận số 119-KL/TW ngày 20/01/2025 của Bộ Chính trị về định hướng đổi mới, hoàn thiện quy trình xây dựng pháp luật và Nghị quyết số 66-NQ/TW, theo đó cơ bản không quy định thủ tục hành chính, trình tự, hồ sơ trong luật mà giao Chính phủ, các bộ quy định theo thẩm quyền, nhưng không được đặt thêm thủ tục hành chính hoặc phát sinh thêm giấy phép con so với hiện hành.

Nhiều quy định của Luật TGPL năm 2017 về hồ sơ, thời hạn, quy trình bổ nhiệm, miễn nhiệm, thu hồi thẻ trợ giúp viên pháp lý; cử người thực hiện TGPL; xác minh, giải quyết kiến nghị, khiếu nại, tố cáo... được tinh giản, tạo điều kiện thuận lợi hơn trong quá trình thực hiện. Việc giảm các quy định mang tính thủ tục không làm giảm yêu cầu quản lý mà giúp quy trình TGPL linh hoạt, dễ điều chỉnh và đáp ứng kịp thời yêu cầu thực tiễn, hạn chế việc phải sửa đổi Luật khi cần cải tiến nghiệp vụ. Qua đó, góp phần giảm tầng nấc thủ tục, nâng cao hiệu quả quản lý và tạo thuận lợi cho cả người thực hiện TGPL và người được TGPL.

2. Đẩy mạnh chuyển đổi số, hiện đại hóa hoạt động TGPL

Nếu cải cách thủ tục hành chính là yêu cầu xuyên suốt thì chuyển đổi số là điểm nhấn nổi bật của Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2026. Lần đầu tiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin, công nghệ số trong hoạt động TGPL được quy định một cách toàn diện, có hệ thống ngay trong luật, tạo cơ sở pháp lý cho quá trình hiện đại hóa phương thức quản lý và cung cấp dịch vụ TGPL.

Bộ Tư pháp được giao chủ trì ứng dụng công nghệ số; xây dựng, quản lý, vận hành và nâng cấp hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về TGPL. Dữ liệu TGPL được định hướng kết nối, tích hợp, chia sẻ với Cổng Pháp luật quốc gia và các hệ thống có liên quan, qua đó chuyển dần từ phương thức quản lý dựa trên hồ sơ, giấy tờ sang quản lý và khai thác dữ liệu trên môi trường số. Luật đồng thời đặt ra yêu cầu phối hợp giữa Bộ Tư pháp, các bộ, ngành, địa phương và cơ quan tiến hành tố tụng trong việc tạo lập, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu. UBND cấp tỉnh có trách nhiệm phối hợp bảo đảm dữ liệu TGPL tại địa phương được kết nối, liên thông với hệ thống chung, góp phần hình thành hệ thống dữ liệu TGPL đồng bộ, phục vụ hiệu quả công tác quản lý và cung cấp dịch vụ.

Như vậy, chuyển đổi số trong TGPL không chỉ dừng ở việc sử dụng phần mềm hay hồ sơ điện tử mà hướng tới đổi mới toàn diện phương thức quản lý và cung cấp dịch vụ, trong đó dữ liệu trở thành nguồn lực quan trọng phục vụ người dân.

3. Lấy người dân làm trung tâm của cải cách

Cải cách hành chính và chuyển đổi số trong TGPL hướng đến mục tiêu cuối cùng là tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận pháp luật và công lý. Việc đơn giản hóa thủ tục, ứng dụng công nghệ số và kết nối dữ liệu giúp người dân tiếp cận thông tin, dịch vụ TGPL thuận tiện hơn, đồng thời giảm thời gian, chi phí và việc phải cung cấp lại những thông tin đã có. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với người thuộc diện được TGPL ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người có hoàn cảnh khó khăn và các nhóm yếu thế. Đồng thời, dữ liệu được liên thông giúp cơ quan thực hiện TGPL xác định, xử lý và theo dõi vụ việc hiệu quả hơn, tăng cường tính công khai, minh bạch trong hoạt động TGPL.

Với định hướng tinh gọn thủ tục, đẩy mạnh chuyển đổi số và kết nối dữ liệu, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TGPL năm 2026 tạo nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống TGPL hiện đại, minh bạch, dễ tiếp cận, góp phần nâng cao hiệu quả cải cách hành chính và bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận pháp luật, công lý của người dân./.

 Thảo Đan