Theo đó, việc thành lập tổ chức đảng ở xã, phường, đặc khu (gọi chung là cấp xã) được cấp ủy cấp tỉnh quyết định thành lập. Về lập tổ chức đảng trực thuộc đảng ủy xã, phường, đặc khu do Đảng ủy xã, phường, đặc khu quyết định thành (bao gồm tổ chức cơ sở đảng ở ban chỉ huy quân sự cấp xã, công an cấp xã, doanh nghiệp, hợp tác xã, đơn vị sự nghiệp và các đơn vị khác). Ở địa bàn dân cư, thành lập đảng bộ trực thuộc cơ sở là cấp trên trực tiếp của các chi bộ thôn, tổ dân phố có đông đảng viên theo hướng dẫn của Ban Tổ chức Trung ương.

Nếu chưa đủ 3 đảng viên chính thức để lập tổ chức đảng thì cấp ủy cấp trên trực tiếp giới thiệu đảng viên sinh hoạt ở tổ chức đảng thích hợp thì Đảng ủy xã, phường, đặc khu quyết định thành lập chi bộ các phòng, ban chuyên môn, đơn vị cấp xã; chi bộ thôn, tổ dân phố.

Ngoài ra, Quy định số 208-QĐ/TW ngày 26/07/2026 của Ban Chấp hành Trung ương cũng quy định hệ thống tổ chức của Đảng theo đơn vị hành chính cấp xã (gồm: xã, phường, đặc khu), cấp tỉnh, thành phố và cấp Trung ương. Đây là hệ thống tổ chức cơ bản của Đảng có chức năng lãnh đạo toàn diện ở mỗi cấp và của toàn Đảng. Thí điểm thống nhất, đồng bộ tên gọi các loại hình tổ chức đảng ở cấp cơ sở trong toàn Đảng là: đảng bộ cơ sở, đảng bộ trực thuộc cơ sở và chi bộ. Đối với các tổ chức đảng có đặc điểm riêng, tính chất đặc thù được điều chỉnh cơ cấu tổ chức bên trong phù hợp theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư. Thí điểm tổ chức cơ sở đảng được xác định gồm đảng bộ trực thuộc cơ sở và chi bộ. Chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, mối quan hệ công tác của cấp ủy, tổ chức đảng thực hiện theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

Đối với cấp ủy, tổ chức đảng chịu sự lãnh đạo, chỉ đạo của cả cấp ủy địa phương và cấp ủy theo ngành, lĩnh vực chuyên môn có đặc điểm riêng, việc phân định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, mối quan hệ công tác và quy chế phối hợp được thực hiện theo quy định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư.

 Ở những nơi có đặc điểm riêng, việc lập tổ chức đảng quy định Đảng ủy các bộ, cơ quan ngang bộ thành lập đảng bộ trực thuộc cơ sở ở các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, doanh nghiệp trực thuộc có vị trí quan trọng về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh (sau khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của Đảng ủy Chính phủ). Căn cứ quy mô, phạm vi tác động, cấp ủy cấp tỉnh quyết định thành lập đảng bộ cơ sở thuộc cấp ủy cấp tỉnh đối với doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp của tỉnh, thành phố hoặc của Trung ương có trụ sở đóng trên địa bàn tỉnh, thành phố. Căn cứ quy mô, phạm vi tác động, đảng ủy ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố (hoặc đảng ủy xã, phường, đặc khu) quyết định thành lập đảng bộ trực thuộc cơ sở thuộc đảng ủy ủy ban nhân dân tỉnh (hoặc đảng ủy xã, phường, đặc khu) đối với các đơn vị thành viên, chi nhánh của tập đoàn, tổng công ty, doanh nghiệp đóng trên địa bàn (sau khi có ý kiến đồng ý bằng văn bản của cấp ủy cấp tỉnh).

Anh Thơ