Nghị định được ban hành nhằm quy định chi tiết khoản 2 Điều 14, khoản 5 Điều 18, điểm a khoản 2 Điều 21 và khoản 2 Điều 25 Luật Dân số số 113/2025/QH15, đồng thời đưa ra các biện pháp tổ chức, hướng dẫn thi hành để các quy định của Luật sớm đi vào cuộc sống. Văn bản căn cứ Luật Tổ chức Chính phủ số 63/2025/QH15 và được xây dựng theo đề nghị của Bộ trưởng Bộ Y tế, điều chỉnh các nội dung về hỗ trợ tài chính khi sinh con, chăm sóc người cao tuổi, sàng lọc bệnh bẩm sinh và mức chi trả thù lao cho cộng tác viên dân số. Đối tượng áp dụng bao gồm lao động nữ và lao động nam có vợ sinh con thứ hai, phụ nữ thuộc các nhóm ưu tiên, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh, cộng tác viên dân số cùng các cơ quan, tổ chức và địa phương liên quan.

Trong đó, đáng chú ý là các chính sách thiết thực với người dân:

• Hỗ trợ tài chính khi sinh con: mức hỗ trợ tối thiểu 2.000.000 đồng/phụ nữ áp dụng cho phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người, phụ nữ ở tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi. Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định và thực hiện chi trả cùng thời điểm đăng ký khai sinh.
• Chế độ nghỉ thai sản khi sinh con thứ hai: áp dụng cho lao động nữ và lao động nam có vợ sinh con thứ hai đủ điều kiện hưởng chế độ thai sản theo pháp luật bảo hiểm xã hội.
• Chăm sóc người cao tuổi: quy định nội dung chăm sóc tại nhà, đồng thời hình thành các mô hình tại cộng đồng như câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi và điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày.
• Khám sàng lọc bệnh bẩm sinh: hỗ trợ sàng lọc trước sinh đối với 04 bệnh và sàng lọc sơ sinh đối với 05 bệnh, mức hỗ trợ tối đa 900.000 đồng/trường hợp trước sinh và 600.000 đồng/trường hợp sơ sinh, theo lộ trình ưu tiên.
• Cộng tác viên dân số: được hưởng thù lao hằng tháng theo mức lương cơ sở (hệ số 0,5 hoặc 0,4 tùy địa bàn).

Bộ Y tế hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc người cao tuổi và sàng lọc bệnh bẩm sinh; Bộ Tài chính chủ trì bố trí ngân sách trung ương; Bộ Xây dựng hướng dẫn các nội dung về hạ tầng phù hợp với người cao tuổi. Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bảo đảm ngân sách và tổ chức thực hiện, trong khi Ủy ban nhân dân cấp xã trực tiếp chi trả hỗ trợ tài chính khi sinh con.

Nghị định số 168/2026/NĐ-CP có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/7/2026; một số quy định về sàng lọc và lộ trình ưu tiên có hiệu lực từ ngày 01/01/2027. Từ ngày 01/7/2026, Nghị định số 39/2015/NĐ-CP về chính sách hỗ trợ cho phụ nữ thuộc hộ nghèo là người dân tộc thiểu số khi sinh con đúng chính sách dân số hết hiệu lực, với một số trường hợp được áp dụng quy định chuyển tiếp.