ĐƯA LUẬT MỚI ĐẾN VỚI CƠ SỞ: TỪ TRUYỀN THÔNG ĐẾN TỔ CHỨC THI HÀNH LUẬT HÒA GIẢI Ở CƠ SỞ
Ngày 24/8/2026, Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16, có hiệu lực từ ngày 01/3/2027. Luật tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động giải quyết mâu thuẫn, tranh chấp tại cộng đồng dân cư, đồng thời đặt ra yêu cầu mới trong tổ chức thực hiện và nâng cao năng lực của đội ngũ trực tiếp làm công tác hòa giải. Tại Hà Tĩnh, quá trình chuẩn bị thi hành Luật được triển khai chủ động, đồng bộ, từ tổ chức truyền thông, xây dựng lộ trình triển khai đến nâng cao năng lực cho đội ngũ hòa giải viên ở cơ sở. Đây không chỉ là bước chuẩn bị trong công tác tổ chức thi hành pháp luật, mà còn là quá trình chuyển hóa quy định mới thành năng lực thực thi, tạo nền tảng để hòa giải ở cơ sở ngày càng hiệu quả, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng.

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật Hòa giải ở cơ sở (Ảnh: daibieunhandan.vn)
Đưa pháp luật đến gần hơn với người dân
Truyền thông pháp luật không chỉ dừng ở việc cung cấp thông tin, mà quan trọng hơn là phải giúp người dân hiểu đúng quy định và vận dụng hiệu quả vào thực tiễn. Với Luật Hòa giải ở cơ sở, yêu cầu này cần được đặt ra xuyên suốt trong quá trình truyền thông, với sự tham gia của nhiều nhóm chủ thể, từ cơ quan quản lý nhà nước, công chức thực hiện nhiệm vụ tư pháp, tuyên truyền viên pháp luật, hòa giải viên đến người dân tại cộng đồng. Sự khác biệt về chức năng, trách nhiệm và nhu cầu tiếp cận pháp luật của từng nhóm đòi hỏi nội dung, phương thức truyền thông phải được thiết kế phù hợp, bảo đảm tính thống nhất trong nhận thức và hiệu quả trong tổ chức thực hiện.
Tại Hà Tĩnh, Cổng Thông tin điện tử Sở Tư pháp cùng các kênh thông tin điện tử của tỉnh, địa phương góp phần cung cấp thông tin kịp thời, thường xuyên, mở rộng khả năng tiếp cận đến các nhóm chủ thể. Việc kết hợp các phương thức truyền thông trên môi trường số với hoạt động phổ biến trực tiếp giúp mở rộng khả năng tiếp cận, duy trì việc cung cấp thông tin, khắc phục tính thời điểm của hội nghị và các đợt phát hành tài liệu, hướng tới cung cấp thông tin liên tục, linh hoạt và phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn.
Nội dung truyền thông về Luật Hòa giải ở cơ sở được thiết kế theo mục đích và đối tượng tiếp nhận. Tin, bài giới thiệu văn bản giúp nhận diện điểm mới; các bài phân tích làm rõ nội dung và trách nhiệm pháp lý; tình huống hỏi - đáp giúp kết nối quy định với những mâu thuẫn, tranh chấp thường gặp. Trong đó, thông tin dành cho người dân được biên tập dễ hiểu, thiết thực; đối với đội ngũ thực thi, nội dung trọng tâm là căn cứ pháp lý, trách nhiệm và phạm vi hòa giải. Cách tiếp cận này giúp thông tin pháp luật không chỉ đến đúng đối tượng mà còn chuyển hóa thành nhận thức, kỹ năng và khả năng vận dụng trong thực tiễn.
Một chiều quan trọng khác của công tác truyền thông là tiếp nhận phản hồi từ thực tiễn. Những câu hỏi, vướng mắc nhận được trong quá trình phổ biến pháp luật là nguồn thông tin để nhận diện nội dung mà người dân, hòa giải viên còn chưa rõ, từ đó xây dựng tài liệu hỏi - đáp và hướng dẫn phù hợp. Truyền thông vì vậy không chỉ là hoạt động truyền tải quy định pháp luật mới, mà còn góp phần nhận diện vướng mắc từ thực tiễn, làm cơ sở hoàn thiện nội dung hướng dẫn và nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành Luật.
Chủ động xây dựng lộ trình, bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả
Để Luật Hòa giải ở cơ sở được thực hiện thống nhất ngay khi có hiệu lực từ ngày 01/3/2027, Hà Tĩnh chú trọng xây dựng lộ trình thực hiện với nhiệm vụ, xác định tiến độ, sản phẩm và trách nhiệm cụ thể. Đây là bước chủ động quan trọng trong tổ chức thực hiện, bảo đảm các điều kiện cần thiết để Luật sớm đi vào cuộc sống. Theo đó, ngày 05/10/2026, UBND tỉnh Hà Tĩnh đã ban hành Kế hoạch số 696/KH-UBND về triển khai thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở trên địa bàn tỉnh, xác định các nhóm nhiệm vụ trọng tâm theo hướng đồng bộ, từ đẩy mạnh truyền thông, hoàn thiện cơ sở pháp lý, củng cố tổ chức và nhân lực đến đảm bảo điều kiện triển khai thực hiện.
Trong quá trình triển khai, Sở Tư pháp giữ vai trò tham mưu, hướng dẫn chuyên môn, theo dõi, đôn đốc; các sở, ngành, cơ quan, đơn vị và Ủy ban nhân dân cấp xã căn cứ nhiệm vụ được phân công để tổ chức thực hiện. Việc phối hợp với Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh và các tổ chức liên quan được xác định trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ của từng chủ thể, phát huy vai trò của Mặt trận, các tổ chức thành viên và cộng đồng dân cư trong vận động, hỗ trợ, củng cố hoạt động hòa giải ở cơ sở, góp phần đưa công tác hòa giải ngày càng đi vào nền nếp và phát huy hiệu quả trong thực tiễn.
Tại cấp xã, việc rà soát tổ chức, hoạt động của các tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên là cơ sở để đánh giá thực chất năng lực, điều kiện hoạt động, xác định nhu cầu bồi dưỡng nghiệp vụ và những nội dung cần hỗ trợ. Trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, việc nắm chắc tình hình, đặc điểm và nhu cầu từng địa bàn càng có ý nghĩa quan trọng, giúp triển khai các nhiệm vụ sát thực tiễn, đúng trọng tâm, phát huy hiệu quả hoạt động hòa giải ngay từ cơ sở.
Việc phân công nhiệm vụ cụ thể, gắn với trách nhiệm của từng chủ thể là cơ sở đảm bảo tiến độ và chất lượng triển khai, qua đó bảo đảm Luật Hòa giải ở cơ sở sớm được áp dụng thống nhất, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và phát huy giá trị trong đời sống cộng đồng.
Củng cố đội ngũ hòa giải viên, nâng cao năng lực thực thi tại cơ sở
Qua hơn 12 năm thi hành Luật Hòa giải ở cơ sở, các tổ hòa giải trên địa bàn Hà Tĩnh đã tiếp nhận 16.000 vụ, việc, trong đó hòa giải thành 13.100 vụ, đạt tỷ lệ bình quân 82%; những năm gần đây, tỷ lệ hòa giải thành đạt trên 87%, có năm trên 90%. Kết quả này cho thấy vai trò của công tác hòa giải trong giải quyết mâu thuẫn ngay từ cộng đồng, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục củng cố tổ chức và nâng cao năng lực đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ.
Đại biểu tham dự Hội nghị tập huấn kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ
cho đội ngũ hòa giải viên tại phường Hoành Sơn
Ngay sau khi Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 được thông qua, Sở Tư pháp Hà Tĩnh đã tổ chức tập huấn kiến thức pháp luật, kỹ năng nghiệp vụ cho đội ngũ tuyên truyền viên pháp luật và hòa giải viên tại 08 đơn vị với gần 800 lượt người tham gia[1]. Nội dung tập huấn cập nhật quy định pháp luật mới gắn với yêu cầu thực hiện nhiệm vụ tại địa bàn dân cư, trong đó có bảo mật thông tin, lựa chọn hòa giải viên, huy động người có chuyên môn hỗ trợ hòa giải, ứng dụng công nghệ thông tin và đề nghị Tòa án công nhận kết quả hòa giải thành theo quy định pháp luật. Bên cạnh đó, hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ còn được triển khai theo hướng chuyên sâu, nhằm rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống, giúp hòa giải viên nâng cao khả năng xác định phạm vi hòa giải, kỹ năng giao tiếp, đánh giá bản chất và nguyên nhân mâu thuẫn, giải thích, phân tích, chủ động lựa chọn phương pháp tiếp cận phù hợp với từng vụ việc.
Cùng với bồi dưỡng nghiệp vụ, công tác rà soát, củng cố tổ hòa giải và đội ngũ hòa giải viên được triển khai phù hợp với đặc điểm dân cư, địa bàn và yêu cầu thực tiễn tại từng xã, phường, bảo đảm tổ chức hòa giải ở cơ sở được duy trì ổn định, phát huy vai trò và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Đối với công tác quản lý nhà nước, năng lực của công chức phụ trách và sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức liên quan có vai trò quan trọng trong việc hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ nghiệp vụ và tháo gỡ khó khăn phát sinh, bảo đảm hoạt động hòa giải ở cơ sở được triển khai đồng bộ, thống nhất và hiệu quả.
Việc triển khai Luật Hòa giải ở cơ sở số 16/2026/QH16 tại Hà Tĩnh đang được cụ thể hóa bằng nhiệm vụ, tiến độ và hoạt động gắn với thực tiễn địa phương. Hiệu quả của quá trình này không chỉ thể hiện ở mức độ phổ biến văn bản, mà còn ở năng lực vận dụng pháp luật của hòa giải viên, chất lượng hỗ trợ từ cơ quan quản lý và khả năng giải quyết mâu thuẫn ngay tại cộng đồng. Đó là thước đo thực chất của việc đưa Luật vào cuộc sống, góp phần giữ gìn đoàn kết trong cộng đồng dân cư và nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật từ cơ sở./.
Ý Nhi - Sở Tư pháp Hà Tĩnh