Trợ giúp viên pháp lý Trung Tâm TGPL thực hiện Báo cáo viên tại Hội nghị

Hà Tĩnh địa phương có địa bàn phức tạp, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thường xuyên chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ, hạn hán kéo dài …đời sống người dân còn nhiều khó khăn, nhu cầu được trợ giúp pháp lý luôn ở mức cao. Trước thực tiễn đó, công tác TGPL tại Hà Tĩnh đã có nhiều chuyển biến tích cực theo hướng lấy người được trợ giúp làm trung tâm, chuyển từ tư duy “chờ người dân tìm đến” sang chủ động tiếp cận, đồng hành và hỗ trợ kịp thời. Việc từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ điện tử, tư vấn pháp luật qua đường dây nóng, truyền thông về TGPL trên các nền tảng mạng xã hội đã góp phần thu hẹp khoảng cách địa lý, giúp TGPL không còn là dịch vụ “ở xa”, mà trở nên gần gũi, thiết thực hơn với người dân, kể cả ở những địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Trên tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết số 57 về chuyển đổi số quốc gia, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh đã chủ động tham mưu Sở Tư pháp đề nghị Sở Khoa học và Công nghệ bố trí kinh phí xây dựng, triển khai Hệ thống phần mềm Chatbot AI phục vụ công tác trợ giúp pháp lý. Hệ thống được kỳ vọng sẽ hỗ trợ người dân tiếp cận thông tin pháp luật cơ bản, hướng dẫn quyền được trợ giúp pháp lý và quy trình yêu cầu TGPL một cách nhanh chóng, thuận tiện, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận TGPL cho người yếu thế, đặc biệt tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa của tỉnh.

Tuyên truyền viên, người có uy tín trong cộng đồng tham gia Hội nghị tại xã Lộc Hà

Giai đoạn từ 2020 đến nay, công tác TGPL trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đạt được nhiều kết quả nổi bật, gắn chặt với yêu cầu đổi mới và chuyển đổi số. Sở Tư pháp đã chỉ đạo Trung tâm TGPL tổ chức trên 800 cuộc truyền thông pháp luật tại thôn, xóm, xã, phường; thực hiện hơn 1.500 vụ việc tư vấn, hướng dẫn pháp luật; cấp phát miễn phí trên 350.000 tài liệu pháp luật; duy trì hiệu quả đường dây nóng 24/24; cập nhật, niêm yết đầy đủ danh sách người thực hiện TGPL tại cơ sở và các cơ quan tiến hành tố tụng. Nội dung truyền thông tập trung vào những vấn đề “sát sườn” với đời sống người dân Hà Tĩnh như đất đai, khiếu nại, chính sách an sinh xã hội, bảo hiểm xã hội, bạo lực gia đình, hôn nhân và gia đình… qua đó góp phần giảm thiểu khiếu kiện, ổn định trật tự xã hội ở cơ sở. Trong lĩnh vực tham gia tố tụng và đại diện ngoài tố tụng, Trung tâm đã thực hiện trên 1.300 vụ việc. 100% Trợ giúp viên pháp lý đạt chỉ tiêu vụ việc tố tụng theo các văn bản hướng dẫn của Bộ Tư pháp; chất lượng tham gia ngày càng được nâng cao. Thực tiễn cho thấy, nhiều vụ việc TGPL đã giúp người dân được giảm án, đình chỉ vụ án theo hướng có lợi trong các vụ án hình sự, hoặc bảo vệ thành công quyền và lợi ích hợp pháp trong các vụ án dân sự, hôn nhân và gia đình, qua đó góp phần làm rõ sự thật khách quan, bảo đảm công lý và quyền con người trong quá trình tố tụng.

Đặc biệt, trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, thực hiện sự chỉ đạo của Sở Tư pháp, Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh đã đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông và tư vấn pháp luật tại cơ sở. Trung tâm tập trung tổ chức 13 hội nghị truyền thông, tư vấn pháp luật gắn với tập huấn, nâng cao kiến thức pháp luật cho đội ngũ tuyên truyền viên và những người có uy tín trong cộng đồng. Thông qua các hội nghị, đội ngũ này không chỉ được trang bị kiến thức pháp luật thiết thực, sát với những vấn đề phát sinh tại địa phương, mà còn từng bước trở thành “Cầu nối pháp lý” gần dân, kịp thời tuyên truyền, hướng dẫn và giới thiệu người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận TGPL ngay từ cơ sở, góp phần nâng cao hiệu quả đồng hành, hỗ trợ người yếu thế trên địa bàn tỉnh.

Trợ giúp viên pháp lý thực hiện tư vấn pháp luật cho người dân

Dù đạt được những kết quả đáng ghi nhận, công tác TGPL vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức:

- Hà Tĩnh là địa phương có tỷ lệ người thuộc diện được trợ giúp pháp lý chiếm gần 38% dân số toàn tỉnh với số lượng lớn là người có công với cách mạng, người nghèo, trẻ em, người khuyết tật… họ thường gặp những vấn đề pháp lý phức tạp liên quan đến tranh chấp đất đai, thừa kế, hôn nhân và gia đình, vay mượn, ủy quyền, hành chính, hình sự xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó, phần lớn là do hạn chế trong nhận thức pháp luật. Bên cạnh đó, tại khu vực miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số, người dân còn gặp rào cản về ngôn ngữ, phong tục, tập quán và tâm lý e ngại khi tiếp cận cơ quan nhà nước, quyền được trợ giúp pháp lý; không ít người yếu thế còn tâm lý thụ động, chỉ tìm đến trợ giúp pháp lý khi vụ việc đã ở giai đoạn muộn, dẫn đến khó khăn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

- Cơ chế phối hợp giữa Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước với chính quyền cơ sở, các cơ quan tiến hành tố tụng và tổ chức liên quan trong việc phát hiện, giới thiệu kịp thời người thuộc diện được TGPL trong các vụ án, vụ việc có thời điểm chưa thật sự được quan tâm thường xuyên và kịp thời.

- Một số cơ quan, tổ chức, địa phương chưa bố trí được cán bộ đầu mối, kinh phí, điều kiện bảo đảm cho công tác trợ giúp pháp lý dẫn đến ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân.

- Hạ tầng công nghệ thông tin tại cơ sở chưa đồng bộ, kỹ năng sử dụng công nghệ của cán bộ, người dân còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai các hình thức TGPL trực tuyến. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, theo dõi và cung cấp dịch vụ TGPL còn gặp nhiều thách thức, nhất là trong bối cảnh nguồn lực đầu tư còn hạn chế.

- Số lượng biên chế và nguồn lực đào tạo Trợ giúp viên pháp lý của Trung tâm còn hạn chế trong khi khối lượng vụ việc ngày càng tăng, phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian, công sức và kỹ năng chuyên sâu. Cơ chế, chính sách đối với Trợ giúp viên pháp lý chưa thực sự tương xứng với tính chất công việc; chưa có cơ chế, chính sách đặc thù đối với viên chức khác tham gia thực hiện TGPL, cũng như chưa có chính sách đủ mạnh để thu hút nguồn lực xã hội tham gia hoạt động TGPL.

Để công tác trợ giúp pháp lý tiếp tục phát huy vai trò đồng hành cùng người yếu thế trong bối cảnh mới, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp mang tính căn cơ và bền vững.

- Cần đổi mới mạnh mẽ công tác truyền thông về TGPL theo hướng thân thiện, dễ hiểu, gần với đời sống, kết hợp hài hòa giữa phương thức truyền thống và phương thức số. Đổi mới công tác truyền thông năm 2026 trước hết cần bắt đầu từ đổi mới tư duy: coi người được TGPL đối tượng được phục vụ, chứ không đơn thuần là người tiếp nhận thông tin pháp luật một chiều. Đa dạng hóa hình thức tuyền thông: xây dựng các video ngắn, đồ họa pháp luật, hỏi - đáp trực tuyến, sẽ giúp người yếu thế dễ tiếp cận thông tin pháp luật hơn, đặc biệt là giới trẻ, người lao động và người dân ở vùng xa trung tâm.

- Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quy trình TGPL, từ tiếp nhận yêu cầu, quản lý hồ sơ điện tử, theo dõi tiến độ vụ việc đến đánh giá chất lượng dịch vụ. Nghiên cứu xây dựng các nền tảng TGPL trực tuyến phần mềm Chatobot, ứng dụng di động hoặc cổng tư vấn pháp lý thân thiện sẽ giúp người dân có thể tiếp cận TGPL mọi lúc, mọi nơi, giảm chi phí và rào cản địa lý.

- Tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành, liên lĩnh vực, kết hợp chặt chẽ giữa TGPL, phổ biến giáo dục pháp luật, hòa giải ở cơ sở, nhằm tạo nên một “mạng lưới bảo vệ pháp lý” đa tầng, trong đó người yếu thế luôn được đồng hành, hỗ trợ kịp thời. Cần tăng cường sự quan tâm của chính quyền các cấp trong việc bố trí kinh phí, nguồn lực, bảo đảm cho hoạt động trợ giúp pháp lý thực hiện hiệu quả, bền vững. Kết nối dữ liệu, chia sẻ thông tin giữa Trung tâm TGPL nhà nước với các cơ quan tiến hành tố tụng, cơ sở giam giữ, chính quyền địa phương thông qua môi trường số sẽ góp phần kịp thời phát hiện và giới thiệu người thuộc diện được trợ giúp pháp lý tiếp cận TGPL.

- Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý theo hướng tập trung nâng cao chuyên môn, thành thạo kỹ năng số và kỹ năng làm việc với người yếu thế, tập trung nâng cao nguồn lực, năng lực cho viên chức bảo đảm phát huy hiệu quả công tác TGPL nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ mới được giao. Chủ động tham mưu, kiến nghị sửa đổi, bổ sung một số nội dung liên quan đến diện người được TGPL, chính sách dành cho người thực hiện TGPL phù hợp với tình hình thực tiễn.

Trợ giúp pháp lý tại Hà Tĩnh không chỉ đơn thuần là cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí, mà còn là quá trình “đi cùng”, kiên trì tiếp cận, hướng dẫn, giải thích, thuyết phục và bảo vệ quyền lợi cho người yếu thế trong những hoàn cảnh rất cụ thể, rất đời thường. Mỗi vụ việc TGPL vì thế không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn góp phần ổn định đời sống, trấn an tâm lý và củng cố niềm tin của người dân vào sự công bằng của pháp luật và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Anh Thơ