Đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính - Điểm mới nổi bật của Luật Hộ tịch năm 2026

Đăng ký và quản lý hộ tịch là hoạt động hành chính nhà nước nhằm xác nhận các sự kiện hộ tịch của cá nhân từ khi sinh ra đến khi qua đời, làm cơ sở để Nhà nước bảo đảm và thực hiện các quyền nhân thân cơ bản của công dân.

Trong thời gian dài, việc đăng ký hộ tịch được thực hiện theo nguyên tắc gắn với nơi cư trú hoặc nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây của cá nhân. Mô hình quản lý này phù hợp trong điều kiện dân cư ít biến động, tuy nhiên đã bộc lộ những hạn chế nhất định khi quá trình đô thị hóa, dịch chuyển lao động và nhu cầu đi lại, học tập, làm việc của người dân ngày càng gia tăng.

Nhằm đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính và xây dựng nền hành chính phục vụ, Luật Hộ tịch năm 2026 đã có bước đổi mới quan trọng khi quy định việc đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính.

Ảnh: Cán bộ tiếp nhận hồ sơ tại Trung tâm phục vụ Hành chính công phường Trần Phú 

Theo khoản 1 Điều 8 Luật Hộ tịch năm 2026, Ủy ban nhân dân cấp xã có thẩm quyền đăng ký các sự kiện, thông tin hộ tịch mà không phụ thuộc vào nơi cư trú của cá nhân. Điều này đồng nghĩa với việc người dân có thể lựa chọn bất kỳ cơ quan đăng ký hộ tịch cấp xã nào thuận tiện nhất để thực hiện thủ tục, thay vì phải quay về nơi thường trú hoặc nơi đã đăng ký hộ tịch trước đây như quy định của Luật Hộ tịch năm 2014. Theo đó, các việc hộ tịch được thực hiện theo cơ chế không phụ thuộc địa giới hành chính gồm: đăng ký khai sinh; đăng ký kết hôn; đăng ký giám hộ; đăng ký nhận cha, mẹ, con; đăng ký khai tử; đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch; xác định lại dân tộc; bổ sung thông tin hộ tịch; ghi vào sổ hộ tịch các việc hộ tịch đã được giải quyết ở nước ngoài; cấp bản sao trích lục hộ tịch; xác nhận tình trạng hôn nhân và các thông tin hộ tịch khác theo quy định.

Việc tập trung thẩm quyền đăng ký các sự kiện hộ tịch trong nước về một đầu mối là UBND cấp xã, đồng thời xóa bỏ điều kiện về nơi cư trú trong giải quyết thủ tục hộ tịch, đã tạo nền tảng cho việc hình thành một hệ thống đăng ký hộ tịch hiện đại, thống nhất và linh hoạt trên phạm vi cả nước.

Hiệu quả và tác động đa chiều của chính sách mới đối với xã hội

Việc thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính không chỉ là sự thay đổi về phương thức giải quyết thủ tục hành chính mà còn mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho người dân và cơ quan nhà nước.

Lợi ích rõ nét nhất của chính sách mới là giúp người dân tiết kiệm thời gian, chi phí đi lại và giảm các thủ tục trung gian khi thực hiện các yêu cầu về hộ tịch. Người dân đang học tập, lao động hoặc sinh sống ngoài nơi thường trú có thể trực tiếp thực hiện thủ tục hộ tịch tại nơi thuận tiện nhất mà không cần phải trở về địa phương nơi đăng ký cư trú. Quy định này đặc biệt có ý nghĩa đối với công nhân, người lao động di cư, sinh viên, người cao tuổi và các nhóm đối tượng thường xuyên thay đổi nơi sinh sống. Việc mở rộng quyền lựa chọn cơ quan đăng ký hộ tịch cũng góp phần nâng cao mức độ hài lòng của người dân đối với dịch vụ công, phù hợp với chủ trương xây dựng nền hành chính phục vụ, chuyên nghiệp và hiện đại.

Khi dữ liệu hộ tịch được quản lý tập trung trên môi trường số, các cơ quan nhà nước có điều kiện khai thác, đối chiếu và xác thực thông tin nhanh chóng, chính xác hơn. Việc giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy và các hoạt động xác minh thủ công không chỉ giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính mà còn góp phần hạn chế sai sót, giảm nguy cơ đăng ký trùng lặp hoặc phát sinh các thông tin hộ tịch không thống nhất. Qua đó, chất lượng quản lý dân cư và hiệu quả cung cấp dịch vụ công của các cơ quan nhà nước tiếp tục được nâng cao.

Cơ chế đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính thể hiện rõ sự chuyển biến từ tư duy quản lý theo địa bàn sang tư duy phục vụ người dân trên nền tảng dữ liệu số. Đây là bước đi phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính hiện nay, góp phần xây dựng nền hành chính công khai, minh bạch, chuyên nghiệp và hướng tới phục vụ người dân, doanh nghiệp ngày càng tốt hơn.

Để triển khai hiệu quả việc đăng ký hộ tịch phi địa giới hành chính trong thời gian tới cần tập trung triển khai các giải pháp sau:

Thứ nhất, Sở Tư pháp, với vai trò là cơ quan tham mưu, giúp UBND tỉnh quản lý công tác hộ tịch trên địa bàn tỉnh cầntập trung đẩy mạnh công tác tập huấn, bồi dưỡng chuyên sâu cho đội ngũ công chức làm công tác hộ tịch nhằm bảo đảm nắm vững các quy định mới của Luật Hộ tịch năm 2026 và các văn bản hướng dẫn thi hành và công tác truyền thông, phổ biến các quy định mới của Luật Hộ tịch năm 2026 để người dân dễ dàng tiếp cận và thực hiện.

Thứ hai, tăng cường kiểm tra, hướng dẫn địa phương trong công tác số hóa, cập nhật và quản lý dữ liệu hộ tịch điện tử; bảo đảm dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và thống nhất, đồng thời tổng hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai để kịp thời tham mưu UBND tỉnh kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét, hướng dẫn hoặc sửa đổi, bổ sung các quy định có liên quan.

Thứ ba, phối hợp với Công an tỉnh và các cơ quan liên quan bảo đảm việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa Cơ sở dữ liệu hộ tịch điện tử và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được vận hành ổn định, an toàn và thông suốt.

Thứ tư, đối với UBND cấp xã, là đơn vị trực tiếp tiếp xúc và giải quyết yêu cầu của người dân, UBND cấp xã cần quyết liệt thực hiện các nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm như: rà soát, bố trí đội ngũ công chức tư pháp - hộ tịch bảo đảm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong điều kiện số lượng hồ sơ có thể gia tăng khi thực hiện cơ chế phi địa giới hành chính. Có các biện pháp bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin hộ tịch; thực hiện nghiêm các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân trong quá trình tiếp nhận, khai thác và sử dụng thông tin của công dân.

Chuẩn bị đầy đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị công nghệ thông tin, đường truyền và các điều kiện kỹ thuật cần thiết phục vụ việc tiếp nhận, giải quyết hồ sơ trên môi trường điện tử. Thực hiện nghiêm việc cập nhật, đồng bộ dữ liệu hộ tịch lên hệ thống điện tử, bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống” theo yêu cầu của công tác chuyển đổi số.

Việc thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính là một bước tiến quan trọng trong quá trình hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính của Việt Nam. Quy định mới không chỉ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong việc thực hiện các quyền, nghĩa vụ về hộ tịch mà còn góp phần thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và chất lượng phục vụ của các cơ quan hành chính. Để chính sách này đi vào cuộc sống và phát huy hiệu quả cao nhất, cần có sự chuẩn bị đồng bộ về thể chế, nguồn nhân lực, hạ tầng công nghệ thông tin và cơ sở dữ liệu từ cấp tỉnh đến cơ sở. Với sự vào cuộc tích cực của ngành Tư pháp và chính quyền địa phương, cơ chế đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính hứa hẹn sẽ trở thành một trong những điểm sáng trong công cuộc xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân trong giai đoạn mới./.
Thảo Nguyễn