Người dân tham gia buổi truyền thông của Trung tâm TGPL Nhà nước tại địa bàn huyện Hương Sơn

Những năm gần đây, công tác TGPL tại Hà Tĩnh đã có nhiều chuyển biến tích cực, từng bước ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động chuyên môn như quản lý hồ sơ điện tử, tư vấn qua đường dây nóng, truyền thông pháp luật trên mạng xã hội… Nhờ đó, chất lượng TGPL được nâng cao, phạm vi phục vụ được mở rộng đến cả vùng sâu, vùng xa - nơi người dân còn hạn chế trong việc tự bảo vệ quyền lợi của mình. Từ năm 2020 đến nay, công tác TGPL trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh đã đạt được nhiều kết quả, gắn kết chặt chẽ với mục tiêu đổi mới trong giai đoạn chuyển đổi số, Sở Tư pháp Hà Tĩnh đã chỉ đạo Trung tâm TGPL tổ chức hơn 800 cuộc truyền thông pháp luật tại cơ sở, phổ biến kiến thức về quyền được TGPL và các chính sách pháp luật thiết thực. Trung tâm đã thực hiện hơn 1.500 vụ việc tư vấn, phát miễn phí 350.000 tài liệu pháp luật, duy trì đường dây nóng 24/24, sản xuất chương trình phát thanh, niêm yết thông tin người thực hiện TGPL tại địa phương và cơ quan tiến hành tố tụng. Trong lĩnh vực tố tụng và đại diện ngoài tố tụng, Trung tâm đã tham gia trên 1.300 vụ việc; 100% Trợ giúp viên pháp lý đạt chỉ tiêu về số vụ việc, chất lượng ngày càng nâng cao. Nhiều vụ việc đã góp phần giảm án, đình chỉ vụ án hoặc bảo vệ thành công quyền lợi hợp pháp của người dân, đảm bảo công lý và quyền con người trong quá trình tố tụng.

Đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý và Luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL tích cực ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động chuyên môn, góp phần hiện đại hóa quy trình tác nghiệp, nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, đội ngũ này đã chủ động sử dụng các nền tảng mạng xã hội như Zalo, Facebook, Tiktok để tuyên truyền, phổ biến pháp luật bằng hình thức trực quan, dễ tiếp cận, phù hợp với xu hướng tiếp nhận thông tin của người dân hiện nay. Tuy còn nhiều khó khăn về hạ tầng và kỹ năng công nghệ, nhưng sự chủ động, sáng tạo của đội ngũ Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư ký hợp đồng tại Hà Tĩnh trong việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ số chính là nền tảng quan trọng để hiện đại hóa công tác TGPL, mở rộng diện bao phủ và nâng cao chất lượng phục vụ người dân trong bối cảnh mới.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai số hóa và ứng dụng công nghệ vào hoạt động TGPL tại địa phương vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Những thách thức này không chỉ đến từ hạn chế về nguồn lực kỹ thuật, nhân lực chuyên môn, mà còn chịu tác động không nhỏ từ bối cảnh tổ chức bộ máy chính trị - hành chính đang có nhiều thay đổi sâu rộng. Đặc biệt, việc chấm dứt hoạt động của cơ quan tiến hành tố tụng cấp huyện - lực lượng từng đóng vai trò quan trọng trong phối hợp, hỗ trợ công tác TGPL đã tạo ra khoảng trống nhất định trong kết nối, chia sẻ thông tin và phối hợp liên ngành, thực tiễn tại Hà Tĩnh đang đặt ra nhiều khó khăn và thách thức cần được nhìn nhận và giải quyết một cách đồng bộ:

- Trước hết, hạ tầng công nghệ thông tin tại một số cơ quan, đơn vị và địa phương chưa được trang bị đầy đủ, ảnh hưởng đến việc triển khai dịch vụ TGPL trực tuyến, nhất là ở cấp xã - nơi gần dân, sát dân nhất. Khoảng cách số giữa thành thị và nông thôn còn lớn; người dân vùng sâu, vùng xa thiếu thiết bị, kỹ năng sử dụng công nghệ hạn chế, trong khi công tác phổ biến, hướng dẫn tiếp cận TGPL trực tuyến còn chưa đồng đều, thường xuyên.

- Bên cạnh đó, việc sáp nhập, điều chỉnh tổ chức các cơ quan tiến hành tố tụng gây xáo trộn bước đầu trong cơ chế phối hợp, làm chậm tiến độ xử lý và chuyển tuyến các vụ việc TGPL, đặc biệt trong án hình sự. Nhận thức của người dân về quyền được TGPL còn hạn chế; nhiều người chưa biết mình thuộc diện được trợ giúp, hoặc chưa có thói quen sử dụng dịch vụ pháp lý miễn phí của Nhà nước.

- Ngoài ra, nguồn nhân lực thực hiện trợ giúp pháp lý vẫn còn thiếu và chưa đồng đều về trình độ ứng dụng công nghệ thông tin nhất là khi TGPL ngày càng mở rộng theo hướng số hóa và tư vấn từ xa.

Để vượt qua những khó khăn, thách thức hiện nay và thực sự đổi mới hoạt động trợ giúp pháp lý trong bối cảnh chuyển đổi số gắn với mô hình chính quyền hai cấp, Trung tâm TGPL Hà Tĩnh đang nỗ lực tìm kiếm các giải pháp thích ứng nhằm vừa đảm bảo hiệu quả trợ giúp pháp lý, vừa đáp ứng yêu cầu đổi mới, tinh gọn bộ máy và thích ứng với xu thế chuyển đổi số hiện nay.

- Trước hết, nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin là điều kiện tiên quyết để hiện đại hóa hoạt động TGPL. Việc triển khai hiệu quả các phiên tòa trực tuyến theo Nghị quyết 33/2021/QH15 cũng góp phần tạo thuận lợi cho việc thực hiện TGPL, nhất là trong các vụ án hình sự. Cần trang bị đầy đủ thiết bị công nghệ cho các cơ quan, đặc biệt ở cấp xã, để đảm bảo việc tiếp nhận, xử lý và tư vấn pháp lý được thực hiện nhanh chóng, minh bạch và hiệu quả. Đồng thời, cần đẩy mạnh ứng dụng các nền tảng số thân thiện như cổng dịch vụ công trực tuyến, chatbot hỗ trợ pháp lý, phần mềm quản lý hồ sơ điện tử... nhằm giảm thủ tục giấy tờ và rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.

- Thực hiện Quyết định ngày 25/6/2025 của Bộ Tư pháp về công bố Danh mục thủ tục hành chính đủ điều kiện thực hiện dịch vụ công trực tuyến toàn trình, trong đó có 12 thủ tục thuộc lĩnh vực trợ giúp pháp lý cấp tỉnh, Trung tâm TGPL Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh đã chủ động tham mưu Sở Tư pháp và phối hợp với các cơ quan liên quan để triển khai hiệu quả. Trọng tâm là đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục TGPL qua Cổng dịch vụ công trực tuyến, bảo đảm quyền tiếp cận công lý được thực hiện thuận tiện, minh bạch và bình đẳng, nhất là đối với người dân vùng sâu, vùng xa, người yếu thế. Việc số hóa thủ tục TGPL không chỉ rút ngắn thời gian, giảm chi phí đi lại, mà còn góp phần cải cách hành chính, nâng cao hiệu quả xử lý hồ sơ, từng bước xây dựng hệ sinh thái TGPL số. Trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện của ngành Tư pháp, đây là nhiệm vụ trọng tâm, mang tính chiến lược nhằm nâng cao chất lượng phục vụ người dân và hiện đại hóa nền hành chính pháp lý.

- Bên cạnh đầu tư hạ tầng, nguồn nhân lực TGPL cũng cần được quan tâm đúng mức. Việc tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng ứng dụng công nghệ số cho đội ngũ Trợ giúp viên, Luật sư ký hợp đồng và cộng tác viên pháp lý cần được thực hiện thường xuyên, có chiều sâu, nhằm nâng cao năng lực tiếp cận và vận hành hiệu quả các công cụ số. Đồng thời, cần có cơ chế thu hút đội ngũ thực hiện TGPL trẻ, am hiểu công nghệ để đáp ứng yêu cầu triển khai dịch vụ TGPL trực tuyến hiện đại, linh hoạt.

- Việc thử nghiệm và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong TGPL cũng cần được thúc đẩy, thông qua các công cụ tra cứu pháp luật, xây dựng cơ sở dữ liệu điện tử, xử lý thông tin đầu vào… nhằm giảm áp lực hành chính, tiết kiệm thời gian và nâng cao độ chính xác. Một số mô hình như tư vấn pháp lý từ xa, gửi tài liệu và yêu cầu TGPL qua email, phần mềm xử lý văn bản, mã hóa thông tin người được TGPL… cần được nghiên cứu, nhân rộng và điều chỉnh phù hợp với điều kiện địa phương.

- Về phía người dân - đối tượng thụ hưởng chính sách TGPL, cần có các giải pháp thiết thực để thu hẹp khoảng cách số và nâng cao nhận thức về quyền được TGPL. Công tác tuyên truyền cần đa dạng về hình thức, dễ hiểu, gần gũi, thông qua mạng xã hội, truyền thanh cơ sở, pa-nô, áp phích và lồng ghép trong các hoạt động pháp luật cộng đồng. Đặc biệt, cần hỗ trợ người dân vùng sâu, vùng xa, đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận dịch vụ TGPL trực tuyến thuận lợi, không bị rào cản bởi yếu tố kỹ thuật hay tâm lý.

- Cùng với đó, việc kiện toàn cơ chế phối hợp liên ngành là yếu tố then chốt. Trong bối cảnh tổ chức bộ máy chính quyền địa phương đang tinh gọn, sự phối hợp giữa cơ quan tiến hành tố tụng, quản lý nhà nước, chính quyền cơ sở và Trung tâm TGPL cần chặt chẽ, rõ trách nhiệm, thông suốt thông tin. Qua đó, kịp thời phát hiện, tiếp nhận và xử lý các vụ việc cần TGPL, nhất là các vụ án hình sự có người thuộc diện được trợ giúp.

- Cuối cùng, để đổi mới hoạt động TGPL một cách bền vững trong giai đoạn chuyển đổi số, cần có điều chỉnh về thể chế và bảo đảm nguồn lực. Các quy định pháp luật liên quan đến TGPL trực tuyến cần được rà soát, hoàn thiện để phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và bảo vệ quyền lợi người dân trong môi trường số. Đồng thời, cần lồng ghép nội dung TGPL vào các chương trình mục tiêu quốc gia và chương trình chuyển đổi số của tỉnh, nhằm huy động nguồn lực đầu tư, tạo nền tảng vững chắc để TGPL trở thành dịch vụ công thiết yếu, hiện đại, gần dân, vì dân trong giai đoạn phát triển mới./.

Anh Thơ